Michiel Gerbranda 20 februari 2017 door Michiel Gerbranda

LANCERING: Cut the Shortcut – de val van voorspelbaarheid

Grote kans wanneer je dit leest, dat je ambitieus bent. Dat je in meer of mindere mate op zoek bent naar groei. Dat je vooruit wil, jezelf wil ontwikkelen. Omdat je erop gebrand bent om het onderste uit de kan te halen.

Dan ligt het voor de hand dat je wel eens droomt van succes. Bovengemiddeld succes zelfs. En dat je jezelf regelmatig afvraagt wat je precies moet doen om daar te komen. Welke route je moet bewandelen om er zeker van te zijn dat je vooruit komt in de juiste richting. En wat je op dat pad allemaal nodig hebt.

‘Voorspelbaarheid’ zal dan zeker niet het eerste zijn dat bij je op komt.

Welvaartsbeloning

Des te fascinerender is het dan ook dat ‘voorspelbaarheid’ in de afgelopen eeuwen is uitgegroeid tot onze allerbelangrijkste brandstof. Zonder dat we het heel bewust door hebben gehad, zijn we in een maatschappij beland met omgevingen, systemen, regels, gewoontes, processen en structuren die haast uitsluitend nog functioneren volgens het principe van voorspelbaarheid; het idee dat we vooraf exact weten wat we moeten doen om tot een specifiek resultaat te kunnen komen.

Het is een ontwikkeling die is te verklaren aan de hand van de opkomst van onze moderne welvaart. De uitvinding van de stoommachine bijvoorbeeld. De drukpers. De ontwikkelingen en innovaties  op het gebied van mobiliteit. De opkomst van telecommunicatie, het internet en alle ‘smart’ toepassingen die er momenteel onze levens in stromen. Steeds wanneer we als maatschappij een flinke stap vooruit zetten, dan zorgt dat op één of andere manier tot een toename van efficiëntie. Waardoor we zaken die voorheen veel meer tijd, energie en moeite kostten daarna slimmer, sneller en makkelijker voor elkaar krijgen.

Het gevolg van dit eeuwenlang aanhoudende patroon is dat we efficiëntie één op één in verband zijn gaan brengen met groei en vooruitgang. We geloven dat zolang we efficiëntie om ons heen zien toenemen, we vooruitgang aan het boeken zijn. En dus investeren we uit alle macht in de belangrijkste voorwaarde voor efficiëntie:

Voorspelbaarheid.

Efficiëntie gaat namelijk uit van het principe dat bepaalde stappen altijd weer leiden tot dezelfde uitkomst. Door deze mate van voorspelbaarheid kunnen we vooraf precies aangeven wat we moeten doen om tot een specifiek resultaat te komen, en dat stelt ons in staat om snel en doeltreffend te kunnen werken. Wanneer voorspelbaarheid in dit verhaal zou wegvallen – en het proces en het resultaat dus onzeker en onvoorspelbaar zouden worden – dan is die doeltreffendheid uiteraard uitgesloten. En kan er dus ook geen efficiëntie bestaan.

We zijn gaan geloven dat 'meer snelheid' gelijk staat aan 'meer succes'.

Groeistrategie

Inmiddels is efficiëntie uitgegroeid tot hét symbool van groei en vooruitgang. En dus geloven we dat ‘meer snelheid’ gelijk staat aan ‘meer succes’. We zijn ervan overtuigd geraakt dat alles wat daar niet aan bijdraagt in de weg staat van onze dromen en ambities. Met als gevolg dat we een flinke angst hebben ontwikkeld voor het verliezen van tijd. We worden onrustig in omgevingen die onvoorspelbaar zijn, en hebben een sterke afkeer ontwikkeld tegen processen en situaties die inefficiënt verlopen. En dus doen we er alles aan om die zoveel mogelijk uit de weg te gaan.

Het vermijden van onvoorspelbaarheid is hierdoor tegenwoordig zo ongeveer onze belangrijkste focus geworden. Dit komt niet alleen heel duidelijk naar voren in onschuldige dagelijkse situaties – zoals de manier waarop we van en naar ons werk reizen – maar het bepaalt ook de manier waarop we omgaan met zaken die veel fundamenteler zijn. Zoals de wijze waarop wij ons persoonlijk en professioneel ontwikkelen.

Ook in die situaties maken we voornamelijk nog keuzes die in het teken staan van efficiëntie. Met als gevolg dat we alleen nog durven te vertrouwen op ideeën, methodes, instrumenten, structuren en systemen die zich reeds in de praktijk hebben bewezen. Omdat we daar zeker van denken te weten dat ze effectief zijn. En dus stemmen we ons gedrag volledig af op onze voorbeelden. Op individuen en organisaties die het voor elkaar hebben gekregen om successen te realiseren waar wij graag bij in de buurt willen komen. Geheel volgens het principe van efficiëntie vertrouwen we erop dat we door het kopiëren van hun gedrag – en zo dezelfde processen en stappen te doorlopen als dat zij hebben gedaan – we vanzelf bij vergelijkbare resultaten terechtkomen.

Met deze aanpak maken we de processen die we doorlopen voorspelbaar. We kunnen vooraf precies aangeven welke stappen we gaan zetten en welk specifiek eindresultaat we daarmee hopen te bereiken. Daarmee geven we onszelf het gevoel dat we zoveel mogelijk inefficiëntie en onstructuur buiten de deur aan het houden zijn. En dat we onszelf zo slim, snel en efficiënt mogelijk aan het ontwikkelen zijn.

Er kleeft echter één cruciaal nadeel aan deze strategie. En dat is dat die in de praktijk helemaal niet blijkt te werken.

Ondanks dat deze aanpak in de praktijk niet blijkt te werken is onze volledige samenleving ingericht volgens dit principe.

Er bestaat namelijk geen enkel bewijs dat het overnemen van gedrag van anderen leidt tot prestaties die ook maar in de buurt komen van de resultaten die daarmee in eerste instantie zijn gerealiseerd. Hoe goed we ook ons best doen, hoeveel kennis, energie, bezieling en doorzettingsvermogen we er ook in steken; in alle gevallen komen de resultaten nooit overeen met wat we er vooraf van verwachten. In plaats van de bovengemiddelde successen waar we zo hard naar op zoek zijn, realiseren we in het beste geval slechts een fractie van het originele succes.

Andere brandstof

Voorspelbaarheid lijkt dus geen vruchtbare basis te zijn voor het realiseren van bovengemiddelde persoonlijke en professionele groei. Maar toch is haast onze volledige samenleving inmiddels ingericht volgens dit principe. En dat brengt ons bij een pikante constatering. Namelijk dat we met de manier waarop we momenteel groei en vooruitgang nastreven, onmogelijk in staat zijn om onze dromen en ambities te realiseren.

Een haast bizarre conclusie. Maar wel eentje die sterk overeind blijft wanneer we de proef op de som nemen. Wanneer we deze groeistrategie vergelijken met de strategie die onze voorbeelden hebben toegepast. Zij die in staat zijn geweest om de successen te behalen waar wij graag bij in de buurt zouden komen. Wanneer we dat doen, dan ontdekken we een strategie die op geen enkele manier lijkt op die van ons. Dan zien we dat hun aanpak is ontstaan uit processen die helemaal niets te maken hebben met voorspelbaarheid. Trajecten waarin efficiëntie op geen enkel moment het uitgangspunt is geweest. Integendeel zelfs. Dan zien we juist opvallend veel trage en stroperige fases. Met bovenmatig veel wispelturigheid, vage of ontbrekende einddoelen, opvallende onstructuur, veel toevalligheid, ongeplande processen, bovengemiddeld veel imperfectie, demotiverende impasses, en talloze doodlopende eindjes.

Bij uitstek momenten die op geen enkele manier aansluiten bij ons beeld op succes, en alles wat daarbij komt kijken. En waar we dan ook het liefst zo ver mogelijk bij uit de buurt blijven.

Maar is dat wel terecht? Want wanneer we goed kijken, dan lijkt er toch iets bijzonders mee aan de hand te zijn. Wanneer we deze fases niet bij voorbaat al uit de weg gaan, en onszelf dwingen eens nauwkeurig te kijken naar de wijze waarop deze zich vormen en ontwikkelen, dan ontdekken we iets opvallends. Dan zien we namelijk dat deze fases van ogenschijnlijke inefficiëntie en onstructuur altijd op exact dezelfde manier eindigen: in een unieke vorm van doorbraak. Een heel specifiek moment dat – in tegenstelling tot de periode die zich daarvoor heeft afgespeeld – alles behalve vaag, toevallig of ongrijpbaar is.

Het zijn momenten die door de wereldberoemde fotograaf Henri Cartier Bresson ‘decisive moments’ werden genoemd. Of, zoals de Grieken het in hun mythologie noemen: ‘Kairos’, of ‘Caerus’; de personificatie van het ultieme moment. Een superieur, beslissend en doorslaggevend moment waarin alles lijkt samen te vallen. Een hoogtepunt dat – ogenschijnlijk uit het niets – zeer bijzondere inzichten met zich meebrengt die zonder dat specifieke moment nooit ervaren hadden kunnen worden. Inzichten die zo concreet, prominent en krachtig zijn, dat ze onmogelijk te negeren vallen.

Fotograaf Henri Cartier Bresson - grondlegger van 'candid photography'.
Fotograaf Henri Cartier Bresson - grondlegger van 'candid photography'.

Het zijn momenten die zich door deze kracht ontwikkelen tot een cruciaal kantelpunt in het proces. Die zo’n verhelderende impact met zich meebrengen, dat ze de fase van opvallende onstructuur abrupt afsluiten, en een hele duidelijke richting geven aan de periode die daarna volgt. Een periode die door deze inzichten alles behalve inefficiënt verloopt, maar juist gekenmerkt wordt door zeer praktische keuzes en overtuigende beslissingen. Een aanpak die uiteindelijk zal leiden tot de realisatie van bovengemiddelde prestaties.

Omvormen

In alle gevallen waarin bovengemiddeld succes is gerealiseerd is exact zo’n doorslaggevend moment aan te wijzen. Een moment dat zo’n allesbepalende invloed heeft gehad op de vorming van het proces dat werd doorlopen, dat het zonder twijfel een onmisbare rol heeft gespeeld bij de totstandkoming van het eindresultaat.

De ontdekking van de aanwezigheid van deze specifieke momenten is er eentje van grote waarde in deze context. Het geeft ons namelijk een duidelijke verklaring voor de tegenvallende werking van onze huidige groeistrategie. Omdat ons gedrag hierbinnen wordt geleid door een sterke angst voor het verliezen van tijd, kiezen we voor methodes, instrumenten en systemen die efficiënt zijn, en negeren we alles dat daar niet aan lijkt bij te dragen. En dat zorgt ervoor dat we onbedoeld volledig voorbij gaan aan het proces dat nu net onmisbaar blijkt te zijn voor de realisatie van bovengemiddelde impact.

Terwijl wij uitsluitend vertrouwen op de werking van voorspelbaarheid, leunen onze voorbeelden juist op de waarde en de kracht die er verscholen gaat in onvoorspelbaarheid.

Met deze veeleisende opdrachten op de schouders kunnen we het ons niet veroorloven om op halve kracht te presteren.

Het betekent dat we in een situatie terecht zijn gekomen waarin we te maken krijgen met een gigantisch onbenut potentieel. Want zolang wij efficiëntie en voorspelbaarheid blijven zien als de sleutel tot succes, lopen we klaarblijkelijk de brandstof mis die bepalend is voor het realiseren van bovengemiddelde prestaties. En dat betekent dat we onmogelijk in staat zijn om maximale impact te realiseren.

Het is een situatie die op zijn zachtst gezegd nogal onwenselijk is. Niet alleen omdat we het als ambitieuze individuen aan onszelf verplicht zijn om het onderste uit de kan te halen, maar ook omdat elke vorm van onbenut potentieel zeer ongewenst is op een veel hoger niveau. Als samenleving hebben we naast onze persoonlijke ambities namelijk ook nog de belangrijke taak om voortdurend doeltreffende antwoorden te blijven formuleren op de zogenaamde ‘Big Questions’; de grote vraagstukken die we met elkaar op te lossen hebben op het gebied van onze economie, migratie, arbeidsmarkt, onderwijs, milieu en klimaatverandering. Met deze veeleisende opdrachten op de schouders kunnen we het ons niet veroorloven om op halve kracht te presteren.

Alles bij elkaar genomen lijkt er dus voldoende aanleiding te zijn om onze huidige groeistrategie eens kritisch onder de loep te nemen. En onszelf af te vragen wat we kunnen doen om dit onbenut potentieel onschadelijk te maken. Hoe we er voor kunnen zorgen dat we leren los te komen van ons instinct voor efficiëntie en voorspelbaarheid op de momenten dat het in de weg staat van onze groei en vooruitgang. En hoe we onszelf zover krijgen om – net als onze voorbeelden – vertrouwd te raken met de unieke kracht die er verscholen zit in onvoorspelbaarheid.

Waardevol alternatief

Het lijkt haast een onmogelijke taak; los komen van een instinct dat zich de afgelopen eeuwen diep in de vezels van onze samenleving heeft genesteld. Helemaal als dat betekent dat we daarvoor ook nog eens vertrouwd moeten raken met processen waarvan we de praktische waarde al net zo lang diep hebben gewantrouwd.

Maar schijn bedriegt. Want het leren kennen en benutten van de bijzondere waarde die verstopt zit in onvoorspelbaarheid is veel eenvoudiger dan we in eerste instantie zouden denken.

Achter de periodes van ogenschijnlijke onstructuur die zo cruciaal zijn geweest voor het succes van onze voorbeelden, gaat namelijk een proces schuil dat helemaal niet zo onvoorspelbaar is. Integendeel zelfs. Als we de moeite nemen om deze nauwkeurig te ontleden, dan ontdekken we dat de vorming en de werking van dit unieke proces wordt aangedreven door een instrument dat juist heel concreet en praktisch is.

Een instrument dat we allemaal kennen. Dat iedereen – ongeacht achtergrond, situatie, opleiding, capaciteiten, talenten of ambities – tot zijn of haar beschikking heeft. Een zeer helder en toegankelijk instrument waar we allemaal ervaring mee hebben, maar dat we nog niet eerder op deze manier bekeken hebben.

Tot nu.

Want in deze meerdelige blog-serie ‘Cut the Shortcut’ leren we dit bijzonder krachtige groei-instrument op een volledig nieuwe manier kennen. Door de laatste wetenschappelijk kennis die hierover beschikbaar is te koppelen aan opvallende praktijkvoorbeelden, ontstaan niet eerder beschreven inzichten die de relevantie van dit instrument in een totaal nieuw daglicht zetten.

Dit leidt tot een volledig nieuw perspectief op de route naar succes die op meerdere manieren zeer waardevol kan zijn. Het voorziet ons in de eerste plaats van een duidelijke en geloofwaardige verklaring voor de doorslaggevende rol die onvoorspelbaarheid speelt bij de totstandkoming van bovengemiddelde groei en vooruitgang. Waardoor we automatisch een beter beeld krijgen van de tekortkomingen van onze huidige groeistrategie. En tegelijk voorziet het ons van een beter werkend alternatief. Een unieke groeistrategie waarmee we wél in staat zijn om prestaties te realiseren die aansluiten bij onze dromen en ambities.

Deze strategie wordt namelijk zichtbaar doordat het nieuwe perspectief de werking ervan plat slaat tot een zeer overzichtelijk en praktisch proces. Een proces met duidelijk afgekaderde fases, doelen en eigenschappen die het mogelijk maken om dit unieke groei-instrument eenvoudig in de praktijk te brengen. Het voorziet ons van een toegankelijke en beheersbare groeistrategie waarmee we los kunnen komen van onze doorgeslagen drang naar efficiëntie en voorspelbaarheid. Doordat het ons toegang verschaft tot de brandstof die onmisbaar is voor het realiseren van maximale impact:

De unieke kracht van onvoorspelbaarheid.

Het vervolg

Ben jij benieuwd naar wat dit alternatieve groei-instrument precies is? En wil je graag weten hoe je dit in de praktijk kan gaan brengen? Houd dan deze blog in de gaten. In het volgende deel van deze serie leg ik hier alles over uit.

Wil je zeker weten dat je niets mist over ‘Cut the Shortcut – de val van voorspelbaarheid’? Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief ». Je ontvangt dan automatisch bericht wanneer er een volgend deel online verschijnt.

In de tussentijd ben ik natuurlijk enorm nieuwsgierig naar jullie reacties. Ben jij vatbaar voor de val van voorspelbaarheid? Of heb je hele andere ideeën over het nut en onnut van onze efficiëntie-cultuur? Merk jij ook dat je bewust of onbewust geprogrammeerd bent om te grijpen naar voorspelbare routines, systemen en methodes – bijvoorbeeld uit angst om kostbare tijd te verliezen? Of juist helemaal niet? Laat dit dan weten in een reactie op dit bericht, of via social media met de hashtag #cutshortcut. Ik ben erg benieuwd naar jullie inzichten.

Vergeet trouwens ook niet onze Facebook, Twitter en Instagram kanalen te bekijken voor nog meer inspirerende content!

———

‘Cut the Shortcut’ vertelt het verhaal achter de visie van merkontwerpstudio OOGT op de wijze waarop mensen en merken maximale impact kunnen realiseren. Het is het resultaat van een jarenlange zoektocht die grote vraagtekens zet bij de manier waarop we momenteel invulling geven aan onze persoonlijke en professionele ontwikkeling. Terwijl onze huidige efficiëntie-cultuur ons leert om steeds meer te leunen op omgevingen en structuren die voorspelbaar zijn, blijkt deze aanpak ons niet de groei en vooruitgang te leveren waar we naar op zoek zijn. ‘Cut the Shortcut’ daagt ons uit om deze groeistrategie eens kritisch tegen het licht te houden. En schetst tegelijk een overtuigend alternatief. Een alternatieve groeistrategie die ons leert om onze toenemende drang naar voorspelbaarheid los te laten, en te vertrouwen op de unieke kracht die verscholen ligt in onvoorspelbaarheid.